Chia sẻ

“Chiến đấu với sự nhàm chán cảm giác như là chiến đấu với nước.”

“Bạn không đánh nhau với một thứ có hình dạng nhất định. Bạn không thể đánh bại chúng nếu như bạn không thể chứa đựng chúng(1).”

Các khái niệm hiện đại của sự buồn chán được đưa ra từ thế kỉ thứ 19. Đối với Erich Fromm và các nhà tư tưởng khác, sự buồn chán là một phản ứng đối với xã hội công nghiệp, trong đó mọi người bị yêu cầu phải tham gia các công việc xa lạ, và bởi sự xói mòn của các ý nghĩa cấu trúc truyền thống. Tuy nhiên, có vẻ như sự buồn chán là một vài hình thức của toàn thể con người. Trên các bức tường của những tàn tích ở Pompeii, có những bức vẽ Latinh về sự buồn chán được tạo ra từ những thế kỉ đầu tiên.

Sự buồn chán có thể được định nghĩa như là một trạng thái khó chịu sâu sắc của những kích thích chưa được đáp ứng: bạn bị ảnh hưởng hơn sự thất vọng, nhưng, bởi một hoặc nhiều lý do nào đó, kích thích của bạn không được đáp ứng hoặc đi theo đúng hướng.  Những lý do này có thể là ở bên trong – thường có như sự thiếu trí tưởng tượng, thiếu động lực hoặc thiếu sự tập trung – hoặc bên ngoài, như sự thiếu vắng các kích thích từ môi trường hoặc các cơ hội. Rốt cuộc trong khi chúng ta muốn làm một điều gì đó có kích thích nhiều hơn, chúng ta nhận thấy rằng bản thân chúng ta không có khả năng thực hiện; thêm vào đó, chúng ta bị thất vọng bởi sự nhận thức tăng lên về tình trạng không có khả năng này. Sự nhận thức hay ý thức là chìa khóa quan trọng để giải thích lý do tại sao các loài động vật cảm thấy buồn (bored), nói chung có ngưỡng cao hơn nhiều so với sự buồn chán(boredom).

Sự buồn chán thường mang lại cảm giác về việc thiếu kiểm soát hoặc tự do hoặc trầm trọng hơn, nó đặc biệt phổ biến ở trẻ em cũng như thanh thiếu niên, những người cần có sự dẫn dắt mà bản thân lại thiếu đi các nguồn lực để thoát khỏi sự buồn chán.

Đối với các nhà triết học ảm đạm Arthur Schopenhauer, chán nản là bằng chứng về sự vô nghĩa của cuộc sống; bởi vì, nếu cuộc sống là bản chất của sự có ý nghĩa hoặc sự thành toàn thì sẽ không thể có những điều như sự nhàm chán.

Sự chán nản mang đến những lỗ hổng trong suy nghĩ và các cảm xúc khó chịu mà chúng ta thường ngăn chúng lại bằng cách giữ mình bận rộn. Đây là bản chất của hàng phòng ngự các cảm xúc thất thuwofng bao gồm việc ngăn ngừa các cảm giác bất lực và tuyệt vọng xâm nhập vào tâm thức của chúng ta bằng cách giữ nó trái ngược với những cảm xúc hưng phấn, những hoạt động có mục đích và sự kiểm soát toàn bộ – chúng ta “luôn tạo ra những bữa tiệc để che dấu sự im lặng”, như lời của Virginia Woolf.

Sự nhàm chán quá khó chịu và khiến cho chúng ta tiêu hao năng lượng cũng như nguồn lực đáng kể vào việc ngăn chặn hoặc làm giảm thiểu nó. Giá trị của ngành công nghiệp giải trí toàn cầu đứng đầu với 2 nghìn tỉ đô la vào năm 2016, các nghệ sĩ và các vận động viên được chấp nhận mức lương và địa vị xã hội cao một cách quái gở. Những tiến bộ của công nghệ trong những năm gần đây đã đặt sự tồn tại của giải trí vào trong tay của chúng ta, nhưng, như một nghịch lý, điều này chỉ làm cho mọi việc tồi tệ hơn, một phần nào đó nó đã loại bỏ chúng ta xa rời khỏi thực tế. Thay vì sự thỏa mãn, chúng ta đang trở nên bão hòa và cần có sự kích thích hơn bao giờ hết, luôn luôn là chiến tranh, đẫm máu và hơn thế nữa.

Tôi biết một người đàn ông đã bỏ ra 20 năm trong cuộc đời mình cho một điều vô nghĩa, người đã hi sinh mọi thứ cho một người phụ nữ, tình bạn của ông ta, công việc của ông ta và mọi thứ đúng đắn trong cuộc đời của ông ta và nhận ra vào một buổi tối một điều rằng ông ấy chưa bao giờ yêu bà ta. Ông đã chán, đó là tất cả, buồn chán, giống như hầu hết mọi người. Và vì vậy, ông trù tính một cuộc sống với các vấn đề và sự phức tạp. Một điều gì đó đã xảy ra, đó là những gì nền tảng của hầu hết các cam kết của con người. Một điều gì đó đã xảy ra, thậm chí với cả sự bó buộc thiếu vắng tình yêu, chiến tranh hay cái chết…. – Albert Camus, The Fall. 

Những gì chúng ta có xu hướng bỏ bê thì đó chính là sự nhàm chán và những quyền lợi của nó. Sự chán nản sử dụng như một dấu hiệu để nhận biết rằng chúng ta đang không sử dụng thời gian tốt như chúng ta có thể, thay vì nó chúng ta sẽ làm được điều gì đó thú vị hơn và hữu ích hơn, quan trọng hơn và thỏa mãn hơn. Cũng như vậy, sự nhàm chán có thể là một kích thích cho sự thay đổi, dẫn dắt chúng ta thời những ý tưởng tốt đẹp hơn, tham vọng cao hơn và nhiều cơ hội tốt hơn. Hầu hết những thành tựu của con người chúng ta được sinh ra bởi sự sợ hãi việc nhàm chán.

Có rất nhiều cách làm giảm bớt xu hướng nhàm chán của chúng ta. Nếu chán nản là một nhận thức về kích thích chưa được đáp ứng, chúng ta có thể giảm thiểu chúng bằng cách né tránh những tình huống mà chúng ta không có quyền kiểm soát hoặc quyền kiểm soát ít ỏi, loại bỏ đi sự phân tán, thúc đẩy bản thân chúng ta, đưa mọi thứ vào quan điểm đúng đắn của chúng (nhận ra rằng chúng ta may mắn thế nào), mong đợi ít hơn và cứ như vậy.

Nhưng thay vì chiến đấu một cách liên tục chống lại sự nhàm chán, sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn với việc thực sự nắm lấy nó. Nếu nhàm chán là một ô cửa sổ trên bản chất tự nhiên của thực tại, thì nói một cách rộng hơn với những điều kiện của con người,  việc chiến đấu lại nó đơn giản chỉ là việc kéo tấm màn lên.

Thực vây, màn đêm bên ngoài vô cùng đen tối, nhưng những ngôi sao luôn tỏa sáng hết mình cho nó. Đối với những lý do này, nhiều truyền thống của phương Đông lại ôm ấp và khuyến khích sự nhàm chán, nhìn nó như một con đường đến sự ý thức cao hơn. Vì vậy, thay vì chiến đấu lại nó, hãy đi cùng với nó, tạo ra điều gì đó thoát khỏi nó; trong ngắn hạn, là bản thân bạn sẽ ít chán hơn.

Schopenhauer cho rằng sự nhàm chán là mặt trái của niềm đam mê, vì cả hai đều phụ thuộc vào bên ngoài hơn là bên trong tình huống, và mặt này lại dẫn đến mặt kia. Thay vì đứng ở phía phía mặt ngoài tình huống, hãy đi sâu vào phía bên trong nó, dù có vẻ như điều này thật khó. Thiền sư Thích Nhất Hạnh chủ trương gắn thêm chữ “thiền” (meditation) vào bất cứ hoạt động nào bạn tìm thấy sự nhàm chán, ví dụ như “chờ đợi ở sân bay – thiền.”

Theo lời của nhà văn Samuel Johnson, “Bằng cách xem xét những điều nhỏ bé chúng ta sẽ đạt được nghệ thuật tuyệt vời của việc có ít đau khổ hơn và có được nhiều hạnh phúc hơn khi có thể”.

  • Tác giả:  Neel Burton M.D.
  • Nguồn: How to beat boredom, psychologytoday.com
  • Dịch: Mỹ Hạnh

Ghi chú và Các thuật ngữ được sử dụng trong bài:

  • (1) – lời người dịch.
  • Bored: Chán. Cấp độ cao hơn boredom.
  • Boredom: Sự buồn chán, nhàm chán, chán nản.
  • Stimuli: kích thích. Trong tâm lý học, một tác nhân kích thích là sự thay đổi trường năng lượng như ánh sáng, âm thanh tác động tới các giác quan và tác động lên hệ thống thần kinh. Trong thuyết hành vi, một kích thích tạo nên cơ sở phản ứng cho các hành vi. Trong thuyết nhận thức, kích thích tạo nên cơ sở cho sự nhận thức của con người.
  • Unpleasant state: Trạng thái khó chịu, không thoải mái.
Facebook Comments

BÌNH LUẬN