Chia sẻ

Bạn có thể đón nhận lời khen?

Việc khen ngợi/ tán dương có thể đem đến cho ta cảm giác khó chịu.

Lời khen
Lời khen

Có lẽ bạn luôn mong muốn được nhận lời khen từ một người mà bạn luôn kính trọng. Nhưng, liệu rằng bạn có thể đón nhận lời khen ấy không?

Dù bạn khao khát, chờ đợi sự ca ngợi, ngưỡng mộ hay sự đánh giá cao từ người khác nhiều đến mức nào thì cũng rất khó để có thể nồng nhiệt chào đón chúng.

Có thể là do bạn thường đánh giá lời khen là không chân thật và không liên quan đến cảm xúc của riêng bạn, hoặc bạn thường lo lắng khi trở thành trung tâm của sự chú ý, hoặc cũng có thể là do bạn xấu hổ khi tận hưởng việc người khác tán dương mình.

Bên cạnh đó, nền giáo dục và văn hoá cũng ảnh hưởng đến vấn đề này. Ví dụ như, theo gia đình và các giá trị văn hoá của bạn, khiêm tốn là một đức tính tốt đẹp hoặc một yêu cầu bạn phải tuân theo.

Những cảm xúc khi ta khiêm nhường, bao gồm sự trộn lẫn giữa thích thú và xấu hổ, cũng giống như khi ta ngại ngùng, mắc cỡ – tương tự với phản ứng của một đứa trẻ khi gặp người lạ, e dè núp sau người thân nhưng vẫn tò mò trộm nhìn.[i] Trong trường hợp này, xấu hổ không phải là điều xấu. Thay vào đó, nó báo hiệu sự suy giảm các cảm xúc tích cực. Đây là điều mà con người thường không chú trọng, đồng thời, nó cũng giống như sự nhận thức và chấp nhận giới hạn của bản thân. Ở mức độ nhận thức, hãy chấp nhận những điều hiển hiện rõ.[ii]

Tuy nhiên, lời khen bạn nhận được chưa hẳn giống như những điều bạn nghĩ.

Nhiều người tán dương người khác vì họ tin rằng đối phương đang mong đợi điều đó hoặc họ cũng muốn được đối phương khen ngược lại. Con người mong muốn được tận hưởng và tối đa hoá những cảm xúc tích cực – để cảm thấy tốt và dễ chịu – và họ có thể làm mọi thứ để duy trì nó.[iii]

Lời khen có thể kích hoạt các cảm xúc tích cực và, vì thế, nó là sự trao đổi phổ biến của xã hội. Tuy nhiên, lời khen cũng được sử dụng để phòng vệ: Ví dụ người khen bạn hoặc người từ chối khen bạn, có thể họ đang yếu đuối, đang tìm kiếm sức mạnh hoặc sự kiểm soát.

Nếu bạn để người khác quyết định lòng tự tôn của mình thì càng ngày bạn sẽ càng khao khát thêm nhiều lời khen và điều đó khiến họ trở nên quyền lực hơn. Cảm giác xấu hổ lẫn tự hào về năng lực và ngoại hình đều dần trở thành đặc tính cá nhân cũng như cách bạn nhận thức về bản thân mình, và giúp bạn phân biệt mình với người khác.[iv]

Thông thường, con người xem những suy nghĩ của mình về bản thân họ như lời khẳng định quan trọng nhất đối với lời khen; do đó, người tự ti thường tự chịu trách nhiệm cho việc từ chối lời khen.

Nếu bạn quá tự ti, bạn rất nhạy cảm với những lời phê bình hoặc dè bĩu bởi vì nội tâm bạn quá yếu đuối, dễ tổn thương. Đồng thời, bạn cũng không thể đón nhận sự tán dương.

Trong 3 nghiên cứu về những người hoài nghi giá trị cá nhân và cưỡng lại những ý kiến tích cực từ người yêu hoặc bạn đời, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng “abstract meaning manipulation” (tạm dịch: kiểm soát ý nghĩa trừu tượng), tức là khuyến khích người tham gia miêu tả ý nghĩa và tầm quan trọng của lời khen và thay đổi sự khẳng định của mình, khiến họ có thái độ tích cực hơn về lời khen, về bản thân mình và về các mối quan hệ xung quanh họ.[v]

Các nhà nghiên cứu trong thí nghiệm này kết luận rằng động cơ tự vệ, như lo âu về việc chấp nhận, sẽ cản trở sự phát triển giá trị của mối quan hệ và của đối phương.

Do đó, việc tăng mức độ tự vệ ở những người tự ti giúp họ đánh giá cao các mối quan hệ và cộng sự của mình. Mặc dù câu hỏi đặt ra là các ảnh hưởng có còn tồn tại sau khoảng thời gian thí nghiệm 2 tuần cần được nghiên cứu sâu hơn. Nhưng, cách đón nhận lời khen từ người yêu và xem xét việc thay đổi nhận định cá nhân là một điều ý nghĩa cũng rất đáng chú ý.

Tuy nhiên, vì một số hiểu lầm mà con người xem nhẹ lòng tự tôn. Ví dụ như quan điểm thúc đẩy lòng tự tôn đã trở nên phổ biến ở nhiều nền văn hoá, đi kèm với tư tưởng ủng hộ cảm xúc bằng việc ca ngợi, tán dương nhằm gia tăng lòng tự tin của người khác.

Hệ thống nuôi dạy và giáo dục trẻ em dựa trên cơ chế đánh giá bên ngoài về thành quả và giá trị. Mặc dù chúng sẽ cảm thấy có động lực hơn khi được cha mẹ hay giáo viên mà chúng luôn ngưỡng mộ ngợi khen vì đã làm tốt nhưng những lời khen không thực tế sẽ có tác dụng ngược lại, có thể góp phần đẩy mạnh lối phát triển không lành mạnh ở trẻ. Đồng thời, cổ vũ hay tán dương ai đó vì những việc nhỏ nhặt (hoặc những việc họ không góp phần thực hiện) có thể thúc đẩy sự ảo tưởng, sự tự huyễn và cảm giác giả dối ở chính người đó.[vi]

Để điều chỉnh lòng tự tôn của mình, bạn nên dựa vào các yếu tố bên ngoài ví dụ như nhận được sự công nhận từ người mà bạn yêu quý.

Tuy nhiên, phụ thuộc quá nhiều vào tác động từ bên ngoài để thoả mãn bản thân sẽ khiến bạn trở nên yếu đuối. Không ngừng tìm kiếm sự đảm bảo từ người khác, nghĩa là yêu cầu người khác giúp bạn khẳng định bản thân, là một tác nhân đặc trưng của sự trầm cảm.[vii]

Nếu bạn rơi vào trường hợp này, nên cảnh tỉnh bản thân mình rằng: Đã đến lúc bạn cần xem lại mối quan hệ của bạn với chính mình.

Để biết thêm chi tiết về những cuốn sách của tác giả, hãy truy cập website: marylamia.com

Tham khảo:

[i] Gary F. David, Ph.D., Personal communication May 2015.

[ii] Ibid.

[iii] Tomkins, S.S. (1962/1963). Affect Imagery Consciousness. New York, NY: Springer.

[iv] Nathanson, D. (1992). Shame and Pride: Affect, Sex, and the Birth of the Self. New York, NY: W.W. Norton.

[v] Marigold, D.; Holmes, J.; & Ross, M. (2007). More than words: reframing compliments from romantic partners fosters security in low self-esteem individuals. Journal of Personality and Social Psychology, 92, 232-248.

[vi] McWilliams, N. (1999) Psychoanalytic case formulation. New York: Guilford Press.

[vii] Joiner, T. & Metalsky, G. (2001). Excessive reassurance seeking: Delineating a risk factor involved in the development of symptoms. Psychological Science, 12, 371-380.

Facebook Comments

BÌNH LUẬN