Chia sẻ

Những gì chúng ta biết về con người có thể làm bạn bất ngờ.

Trong thế giới của khoa học hành vi, nơi tôi sống, các nhà nghiên cứu tâm lý nỗ lực thực hiện các nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn về bản chất của hành vi.

Theo kết quả của các nghiên cứu tâm lý được thiết kế suốt những năm vừa qua, rất nhiều phát hiện mới lạ với nhiều ý nghĩa đã được ghi nhận.

Dưới đây là danh sách 10 nghiên cứu tâm lý “cool” được phát hiện có thể làm cho bạn bất ngờ.

Những khám phá này giúp bạn có thể hiểu rõ hơn về con người trong thế giới của bạn. Danh sách này được tạo bởi David Letterman, người tạo ra các danh mục đứng đầu nhằm mang đến sự vui vẻ.

10. Biểu hiện cảm xúc của con người cho thấy sự bất biến phi thường trên quần thể con người (ví dụ như một nụ cười là một nụ cười ở bất cứ nơi nào bạn tới).

Trong nghiên cứu đột phá về bản chất biểu hiện cảm xúc của con người, Ekman và Friesen (1986) đã nhận thấy rằng các biểu hiện trên khuôn mặt tương ứng với các cảm xúc cơ bản như hạnh phúc, buồn bã, tức giận, bất ngờ, ghê tởm và sợ hãi giống nhau trên toàn thế giới.

Từ những người du mục xa xôi ở Nam Thái Bình Dương đến nhưng người ưa thích nhâm nhi ly trà cao cấp  trên đại lộ Park ở Manhattan, cơ bản cách chúng ta thể hiện cảm xúc là như nhau.

9. Bạn có nhiều điểm chung với một chú chim bồ câu điển hình hơn bạn có thể nhận thấy.

Trong một số nghiên cứu quan trọng nhất đã từng thực hiện trên mảng các hành vi tự nhiên, B.F. Skinner (1953) đã đưa ra giả thuyết rằng quá trình nền tảng của việc học tập, chẳng hạn như hành vi tự phát (operant) và các điều kiện cổ điển (classical conditioning) là rất giống nhau trên loài động vật từ chó đến cá vàng cho tới chim bồ câu, chuột và con người.

8. Bạn càng trả nhiều tiền cho ai đó để thực hiện công việc nhân đạo, thì họ càng ít thích nó.

Trong một tập hợp các nghiên cứu cổ điển về khái niệm không đồng nhất nhận thức (cognitive dissonance), Festinger và Carlsmith (1959) đã nhận thấy rằng những người tham gia (a) tham gia vào các hoạt động nhân đạo vì những lý do không rõ ràng và không tốt, những người (b) nói với một sinh viên khác rằng họ thích nhiệm vụ này, và sau đó (c) đã trả 1$ bởi vì làm như vậy được báo cáo họ thích các nhiệm vụ nhiều hơn những người tham gia trong cùng một nhiệm vụ nhưng lại được trả 20$ cho công việc của họ.

Điều này cho thấy, Khi con người được trả ít ỏi cho công việc khá khó chịu, họ có xu hướng tự thuyết phục bản thân mình rằng họ thực sự thích công việc để giảm mức độ bất đồng về nhận thức của chính họ.

7. Những ngườ bình thường (như bạn và tôi) có khả năng tuân theo một người lạ đến mức giết chết một người khác.

Trong một loạt các nghiên cứu về tâm lý về sự vâng lời tới thẩm quyền (The psychology of obedience to authority), Stanley Milgram đã ghi lại rằng, không có nghi ngờ gì, trong những điều kiện nhất định, đa số người lớn bình thường có khả năng giết người khác – đặc biệt là nếu họ được hướng dẫn làm như vậy bởi một số người có thẩm quyền có vẻ đáng tin cậy và nếu bối cảnh được định hình là “vì lợi ích tốt đẹp của khoa học” (Milgram, 1963).

6. Sự thông minh cảm xúc (Emotional Intelligence) thường có nhiều vấn đề hơn Trí thông minh nhận thức (Cognitive intelligence) khi nói đến thành công trong cuộc sống.

Chúng tôi đặt trọng tâm vào tầm quan trọng của trí thông minh và các điểm đánh giá năng khiếu học thuật.

Trên thực tế, trong vô số các lĩnh vực hành vi và đời sống, dựa trên một khối lượng lớn các nghiên cứu, sự thành công được dự đoán tốt hơn bởi các chỉ số trí tuệ cảm xúc so với sự thông minh nhận thức (Mayer & Salovey, 1997).

5. 1/3 vụ giết người ở Bắc Mỹ ngày nay có liên quan đến ngoại tình.

Mặc dù chúng ta có thể nghĩ rằng con người là giống loài văn minh và bằng cách nào đó nổi lên trên cùng cơ sở nguồn gốc tiến hóa của chúng ta, nhưng đó không phải là sự thực!

Trong một phân tích hàng ngàn vụ giết người ở Bắc Mỹ, Daly và Wilson (1982) đã nhận thấy rằng khoảng 1/3 vụ giết người trong lịch sử Bắc Mỹ gần đây nhất có liên quan đến các phản ứng đối với việc ngoại tình.

4. Con người cho đi nhiều hơn khi các căn phòng có dễ chịu.

Trong một nghiên cứu về lĩnh vực tình nguyện (volunteerism), Liljenquist và al. (2010) có những thành viên tham dự như là người (a) ngồi trong một căn phòng không được dọn dẹp sạch sẽ, người (b) ngồi trong căn phòng được dọn dẹp sạch sẽ và xị thơm sạch phòng.

Họ được cung cấp các cơ hội viết bài luận về Môi trường sống dành cho Nhân loại.

Những người tham gia ở trong căn phòng có mùi thơm dễ chịu hơn có xu hướng viết bài luận và báo cáo rằng họ muốn trở thành tình nguyện viên cho tổ chức.

3. Báo cáo của con người về việc “tại sao họ làm những gì họ đang làm” thường không chính xác.

Trong hàng loạt các nghiên cứu, Nisbett và Wilson (1977) đã tìm ra rằng, trong khi con người không có vấn đề gì khi cung cấp sự giải thích cho các hành động của họ, khá thường xuyên, họ không nhận ra nguyên nhân thực sự của những hành vi này.

Ví dụ, những thành viên cùng xem một bộ phim có tiếng ồn lớn từ hành lang thích bộ phim ít hơn những thành viên xem cùng bộ phim mà không có tiếng ồn lớn.

Khi được hỏi tại sao họ không thích bộ phim, không một người nào ở trong hoàn cảnh xem phim ồn ào đề cập đến tiếng ồn lớn.

2. Nhân cách hầu như không định hình những gì chúng ta làm.

Các nghiên cứu về sức mạnh của nhân cách trong hành vi dự đoán (predicting behavior) đã chỉ ra rằng, ở mức trung bình, tính cách của chúng ta chỉ chiếm nhiều nhất khoảng 9% hành vi của chúng ta (Mischel 1968).

1. Chúng ta không hữu ích như chúng ta tưởng!

Một số lượng lớn các hội thảo sinh viên được kết nối với một trường đại học của Ivy League, những người được dự định sẽ thuyết trình về một câu chuyện của người Samaritan tốt bụng trong Kinh thánh sẽ bước qua/trèo qua người cần thiết nếu họ đến trễ để giảng bài (Darley và Batson, 1973).

Hãy nghĩ về điều này!

Dụ ngôn này là một trong những chuyện kể nổi tiếng nhất trong Kinh Thánh và ảnh hưởng của nó sâu rộng đến nỗi trong văn hoá phương Tây ngày nay, thuật ngữ “Người Sa-ma-ri” được dùng để chỉ người rộng lòng nhân ái, sẵn sàng ra tay giúp đỡ những người khốn khó mà không chút ngại ngần. Tại nhiều quốc gia nói tiếng Anh, luật “người Sa-ma-ri nhân lành” ra đời nhằm miễn thuế tính trên khoản tiền một công dân đóng góp cho các quỹ từ thiện.

Ngày nay câu chuyện người Sa-ma-ri nhân lành được kể lại hầu như khắp nơi trên thế giới, thường được cải biên để thích ứng với những dị biệt về văn hoá và điều kiện xã hội tại nơi chốn mà nó được truyền đến.

Dụ ngôn của người Samari nhân lành theo Phúc âm Lu-ca:

Khi ấy, có một luật gia đứng dậy hỏi để thử Chúa Giê-xu:

“Thưa Thầy, tôi phải làm gì để được hưởng sự sống đời đời?”

Ngài đáp: “Trong luật pháp có chép điều gì? Ngươi đọc và hiểu thế nào?”

Người ấy thưa: “Ngươi phải hết lòng, hết sức lực, hết tâm trí mà kính yêu Chúa là Thiên Chúa ngươi; và yêu thương người lân cận như chính mình.”

Chúa Giê-xu phán: “Ngươi đáp phải lắm. Hãy làm điều đó thì ngươi sẽ sống.”

Nhưng người ấy muốn chứng tỏ mình là công chính nên thưa với Chúa Giê-xu: “Ai là người lân cận tôi?”

Chúa Giê-xu đáp: “Có một người từ thành Giê-ru-sa-lem xuống thành Giê-ri-cô rơi vào tay bọn cướp. Chúng lột hết quần áo và đánh đập rồi bỏ đi, để mặc người đó dở sống dở chết. Bấy giờ, có một thầy tế lễ tình cờ đi xuống đường đó, thấy nạn nhân thì tránh qua bên kia đường.

Tương tự như thế, một người Lê-vi cũng đến nơi, thấy rồi cũng tránh qua bên kia mà đi. Nhưng có một người Sa-ma-ri đi đường, đến gần thấy nạn nhân thì động lòng thương liền áp lại, lấy dầu và rượu xức vào vết thương, băng bó lại, rồi đỡ nạn nhân lên con vật của mình và đưa đến quán trọ để săn sóc. Ngày hôm sau, ông lấy hai đơ-ni-ê đưa cho chủ quán và nói: ‘Hãy săn sóc người này, nếu tốn hơn nữa, khi trở về tôi sẽ hoàn lại.’

Theo ngươi nghĩ, trong ba người đó, ai là người lân cận với kẻ bị cướp?” Luật gia thưa: “Ấy là người đã bày tỏ lòng thương đối với nạn nhân.”

Chúa Giê-xu phán: “Hãy đi, làm theo như vậy.”

Kết lại

Nếu bạn biết một nhà tâm lý giả hình người nghĩ rằng anh ta/cô ta biết tất cả các câu trả lời khi nói về con người và rằng những nghiên cứu đã hoàn thành trong lĩnh vực này là mất thời gian, bạn hãy chuyển danh sách này đến tay người đó.
Như đã được trình bày trong danh sách Top Ten, các nghiên cứu tâm lý là tốt, thực sự thú vị. Nó cơ bản dẫn đến sự hiểu biết mới, bất ngờ về ý nghĩa của con người một cách thường xuyên.

  • Nguồn: Top 10 cool psychological research findings, Psychologytoday.com
  • Tác giả: Glenn Geher Ph.D.
  • Dịch: Mỹ Hạnh

 

Facebook Comments

BÌNH LUẬN